Tijdens de behandeling

Kanker en de behandeling daarvan vraagt veel van het lichaam van jouw kind. Goed eten zorgt ervoor dat een kind de behandeling beter doorstaat en dat de groei en ontwikkeling zo weinig mogelijk geremd worden. Goed eten is daarom belangrijk, maar niet gemakkelijk omdat jouw kind door de ziekte en/of behandeling voedingsproblemen kan krijgen. Vaak kun je ook vragen hebben over voeding in relatie tot kanker of de behandeling ervan. Wij helpen je graag met betrouwbare informatie op basis van wetenschappelijk onderzoek en de praktijkervaring van experts.

Algemene vragen over voeding bij kinderkanker

De weerstand van je kind kan door kanker zelf of door de behandeling verminderd zijn. Je kunt zelf weinig doen om die weerstand te verbeteren. Wel is het belangrijk een goede voeding te nemen, en indien mogelijk regelmatig te bewegen.
Wat is weerstand?
Met weerstand bedoelen we meestal hoe vatbaar je bent voor infecties en ziektes. Het geeft aan hoe goed je afweersysteem werkt. Dit systeem beschermt ons tegen bedreigingen van buitenaf, zoals ziekmakende virussen en bacteriën. Het afweersysteem herkent deze ziekteverwekkers en is normaal gesproken in staat deze op te ruimen.
Verminderde weerstand bij kanker
Bij kanker kan de weerstand van je kind verminderd zijn door de ziekte zelf en door de behandeling. Chemotherapie is de belangrijkste reden van een verminderde weerstand. Daarnaast kunnen stress van de ziekte, een tekort aan slaap, minder beweging en te weinig of ongezonde voeding ervoor zorgen dat de weerstand van je kind vermindert.
Door de behandeling kan de aanmaak van witte bloedcellen verstoord raken. Deze cellen zijn heel belangrijk voor de weerstand van je kind.
Bij een verminderde weerstand krijgen ziekteverwekkers eerder de kans om zich in het lichaam verder te ontwikkelen. Hierdoor is de kans op het krijgen van infecties groter. Ook is de kans groter dat je kind zieker wordt van zo’n infectie.
Kinderen met kanker die ondervoed zijn hebben vaker te maken met infecties^1,2. Hoe dit precies werkt is nog onduidelijk. Met voeding kun je de hoeveelheid witte bloedcellen niet veranderen, maar toch lijkt goede voeding dus erg belangrijk te zijn om de kans op infecties te verkleinen.
Wat kan ik doen om de weerstand te verbeteren?
De lage hoeveelheid witte bloedcellen kun je niet veranderen, terwijl dit een grote rol speelt bij de weerstand van je kind.
Wel heb je invloed op de voeding van je kind en hoe lichamelijk actief hij of zij is. Het lijkt helaas niet mogelijk om de verminderde weerstand, veroorzaakt door ziekte en behandeling, hiermee helemaal te voorkomen. Voldoende goede voedingsstoffen binnenkrijgen lijkt wel de kans op infecties te verkleinen.
Bronnen
1. Loeffen, E. A., Brinksma, A., Miedema, K. G., De Bock, G. H., & Tissing, W. J. (2015). Clinical implications of malnutrition in childhood cancer patients—infections and mortality. Supportive Care in Cancer, 23(1), 143-150.
2. Triarico, S., Rinninella, E., Cintoni, M., Capozza, M. A., Mastrangelo, S., Mele, M. C., & Ruggiero, A. (2019). Impact of malnutrition on survival and infections among pediatric patients with cancer: a retrospective study. Eur Rev Med Pharmacol Sci, 23(3), 1165-75.
De basis van een goed voedingspatroon voor kinderen met kanker is hetzelfde als voor kinderen zonder kanker. Voedingsstoffen die je kind nodig heeft zijn koolhydraten, eiwitten, vetten, vitamines, mineralen en vocht. Deze voedingsstoffen leveren samen de energie die je kind nodig heeft.
Individuele energiebehoefte
De energiebehoefte van je kind is afhankelijk van de groei en inhaalgroei na ziekte, maar ook van de leeftijd, activiteiten, ziekte, aanwezigheid van koorts of infectie, en de lichaamssamenstelling. Net als bij volwassenen heeft het ene kind meer energie nodig dan het andere.Een ziek kind heeft meestal meer energie nodig dan een gezond kind. Het hangt er ook vanaf of een kind lichamelijk actief is of alleen in bed ligt, en hoe ziek hij/zij is. De diëtist kan de individuele energiebehoefte berekenen van je kind. Dit is altijd een schatting op basis van lengte en gewicht, leeftijd, ziekte, behandeling en activiteiten.Op dit moment is een studie bezig in het Prinses Máxima Centrum over het energieverbruik in rust van kinderen met kanker. Hiermee krijgen we meer inzicht in hoeveel energie kinderen met kanker nodig hebben. Bij deze studie wordt de energiebehoefte gemeten, waardoor we de echte behoefte beter kunnen weten.
Koolhydraten
Zijn de brandstof voor het lichaam en leveren energie. Deze energie is nodig zodat je kind kan groeien en het lichaam goed kan werken. Dit betekent dat de spijsvertering, het hart, de longen en andere organen goed werken, maar ook dat je kind dingen kan doen zoals lopen, spelen en leren.
Waar zitten koolhydraten in?
Onder andere in brood, crackers, pasta, rijst, couscous, aardappelen, groente, fruit, zuivel en producten met toegevoegde suikers.
Eiwitten
Zijn de bouwstenen van onze lichaamscellen. Eiwitten zijn belangrijk voor het onderhoud, het herstel en de groei van lichaamsweefsel en organen zoals het hart, de hersenen, de lever, de nieren en de spieren. Als je kind voldoende eiwitten eet, zorgt dit ervoor dat de spieren beter behouden blijven. Dit is belangrijk voor een goede conditie. Hoe beter de conditie, hoe beter je kind de behandeling kan doorstaan.
Waar zitten eiwitten in?
Onder andere in vis, kip, vlees, vleesvervangers, kaas, melkproducten, eieren, peulvruchten en noten.
Vetten
Leveren energie en zijn ook een bouwstof van onze lichaamscellen. Vetten dragen daarnaast bij aan de opname van belangrijke vitamines, zoals vitamine A, D, E en K.
Waar zitten vetten in?
Onder andere in olie, boter, kaas, vis, vlees, volle zuivelproducten, avocado en noten.
Vitaminen en mineralen
Hebben verschillende rollen in het lichaam. Ze zijn nodig om te groeien en te herstellen tijdens en na een behandeling. De meeste vitaminen en mineralen worden niet door het lichaam aangemaakt en moet je kind daarom binnenkrijgen via het eten en drinken.
Waar zitten vitaminen en mineralen in?
Dit is heel divers. Onder andere in groente, fruit, volkorenproducten, noten, peulvruchten, vis en melkproducten. Het is belangrijk om veel te variëren in voeding, zodat je kind alle benodigde vitaminen en mineralen binnenkrijgt.
Vocht
Is belangrijk bij de opname van voedingsstoffen in de darm, het transport van voedings- en afvalstoffen in het lichaam, het regelen van de lichaamstemperatuur en het soepel houden van de ontlasting.
Waar zit vocht in?
Onder andere in water, thee, koffie, melk, limonade en sap maar bijvoorbeeld ook in groenten als komkommer en tomaat en in fruit zoals appels en aardbeien.
Balans
Waar mogelijk is het belangrijk om te letten op de juiste voedingsstoffen in de voeding. Het gaat dan ook om de juiste verdeling van eiwitten, vetten en koolhydraten. De diëtist kan vertellen wat de juiste, evenwichtige samenstelling is voor jouw kind. Probeer het advies van de diëtist op te volgen. Lukt dit niet? Geef dit aan, dan kunnen jullie samen naar een alternatief zoeken.
In dit volgende schema kun je zien hoeveel een kind per dag nodig heeft.
Extra voor kinderen met kanker
Tijdens de behandeling van kanker is het voor kinderen vaak moeilijker om deze hoeveelheden te halen. Ook is de energie- en eiwitbehoefte van zieke kinderen vaak anders door een veranderde stofwisseling. Dit betekent dat je kind misschien meer of minder van bepaalde producten moet eten. Bij kinderen met kanker kan het bijvoorbeeld nodig zijn om meer eiwitrijke producten te eten. Te veel eiwitten binnenkrijgen is ook niet goed. Een diëtist kan aangeven welke hoeveelheden voor jouw kind goed zijn.
Bronnen
Coss-Bu, J.A. , Hamilton-Reeves, J., Patel, J.J., Morris, C.R., Hurt, R.T. (2017) Protein Requirements of the Critically Ill Pediatric Patient. Nutr Clin Pract 32(1_suppl):128S-141S.
Voedingscentrum (2021) www.voedingscentrum.nl
Bij kanker en de behandeling daarvan heeft het lichaam van je kind meer energie en eiwitten nodig. Eiwitten zijn nodig voor de opbouw van cellen, behoud van spiermassa en een goede weerstand. Daarom is het belangrijk dat je kind voldoende en de juiste producten eet.
Ons advies
De hoeveelheid eiwit die je kind nodig heeft is afhankelijk van leeftijd, spiermassa, ziekte en lichamelijke beweging. De diëtist kan berekenen hoeveel eiwit je kind nodig heeft en adviseren welke producten je hiervoor kunt gebruiken.
Wat zijn eiwitten?
Eiwitten zijn bouwstenen van ons lichaam. Ze zijn belangrijk voor het onderhoud, het herstel en de groei van alle delen van ons lichaam. We hebben elke dag eiwitten nodig om alle lichaamscellen goed op te kunnen bouwen¹. Daarom zijn eiwitten ook belangrijk voor de fitheid en behoud van spiermassa van je kind. Ook zijn eiwitten belangrijk voor een goede weerstand.
Dierlijke en plantaardige eiwitten
Er bestaan dierlijke en plantaardige eiwitten.
Dierlijke eiwitten zitten vooral in:
- vlees
- vis
- zuivel, zoals kwark, melk en kaas
- eieren
Plantaardige eiwitten zitten vooral in:
- noten
- soja en vegetarische vleesvervangers
- brood en graanproducten,
- peulvruchten zoals bruine bonen, kikkererwten en linzen
Ons lichaam kan dierlijke eiwitten makkelijker gebruiken dan plantaardige eiwitten. Daarom hebben mensen die geen dierlijke producten eten 30% meer plantaardige eiwitten nodig dan iemand die ook dierlijke producten eet. Ook variatie van plantaardige eiwitten belangrijk. Hier lees je meer over vlees eten tijdens kanker.
Wat blijkt uit onderzoek?
De cijfers over hoeveel eiwitten kinderen met kanker eten en drinken wisselen. Het ene onderzoek laat zien dat ongeveer 40% van de kinderen met kanker niet genoeg eiwit en/of energie binnenkrijgt via eten en drinken1. Een ander onderzoek laat zien dat kinderen met kanker inderdaad minder eiwit eten en drinken dan gezonde leeftijdsgenoten, maar dat dit nog altijd ruim voldoende eiwit is².
Hoeveel eiwit heeft mijn kind nodig?
De hoeveelheid eiwit die je kind nodig heeft is afhankelijk van leeftijd, hoeveelheid spiermassa, ziekte en lichamelijke activiteit. Tijdens de behandeling van kanker is het heel belangrijk dat je kind voldoende eiwitten binnenkrijgt^1,3,4.
Je kind heeft bij de behandeling van kanker namelijk vaak meer eiwitten nodig. Eiwitten zijn nodig voor het herstel van beschadigd weefsel (deel van het lichaam). Ook zijn meer eiwitten nodig als je kind eiwitten verliest door bijvoorbeeld bloedverlies bij een operatie.

De volgende tabel laat zien hoeveel eiwit zieke kinderen in de verschillende leeftijdscategorieën nodig hebben. Het laat de hoeveelheid eiwit in grammen per kilo lichaamsgewicht per dag zien.
Leeftijd
Hoeveelheid eiwit (gram per kilo lichaamsgewicht per dag)
0-2 jaar
2-3
2-13 jaar
1,5-2
13-18 jaar
1,5
Deze hoeveelheden zijn richtlijnen. De diëtist kan samen met de arts het beste bepalen hoeveel eiwit je kind nodig heeft. De diëtist zal je vervolgens adviseren hoe je kind het beste kan eten en drinken om dit te bereiken. Onderaan deze pagina lees je welke producten veel eiwitten bevatten.
Soms kunnen ook extra eiwitrijke (medische) producten nodig zijn. De diëtist zal hier dan over adviseren.
Eiwit en bewegen
Eiwit is onder andere nodig voor het behoud en opbouw van spieren⁵. Door genoeg te bewegen, en door eiwitrijke producten te eten na het sporten of fysiotherapie, bouwt je kind makkelijker spieren op. De combinatie van voldoende eiwit eten en bewegen is hierbij belangrijk. Overleg met de arts, verpleegkundige of fysiotherapeut wat voor beweegactiviteiten geschikt zijn voor je kind.
Bronnen
1. Marino, L., Meyer, R., Kruizenga, H. M., & Wierdsma, N. J. (2019). Dietetic Pocket Guide Paediatrics.
2. Brinksma, A., Roodbol, P. F., Sulkers, E., de Bont, E. S., Burgerhof, J. G., Tamminga, R. Y., ... & Tissing, W. J. (2015). Finding the right balance: an evaluation of the adequacy of energy and protein intake in childhood cancer patients. Clinical nutrition, 34(2), 284-290.
3. Coss‐Bu, J. A., Hamilton‐Reeves, J., Patel, J. J., Morris, C. R., & Hurt, R. T. (2017). Protein requirements of the critically ill pediatric patient. Nutrition in Clinical Practice, 32, 128S-141S.
4. Mehta, N. M., Skillman, H. E., Irving, S. Y., Coss‐Bu, J. A., Vermilyea, S., Farrington, E. A., ... & Braunschweig, C. (2017). Guidelines for the provision and assessment of nutrition support therapy in the pediatric critically ill patient: Society of Critical Care Medicine and American Society for Parenteral and Enteral Nutrition. Journal of Parenteral and Enteral Nutrition, 41(5), 706-742.
5. Carbone, J. W., McClung, J. P., & Pasiakos, S. M. (2012). Skeletal muscle responses to negative energy balance: effects of dietary protein. Advances in Nutrition, 3(2), 119-126.
Vezels zijn belangrijk voor gezonde darmen en om goed te kunnen poepen. Zorg daarom dat je kind voldoende vezels eet. De hoeveelheid vezels die je kind nodig heeft is afhankelijk van zijn of haar leeftijd. Soms adviseert de arts of diëtist om tijdelijk minder vezels te eten. Volg in die gevallen altijd het advies van de arts of diëtist.
Wat zijn vezels?
De celwand van planten bevat voedingsvezels. Als we plantaardige producten eten krijgen we vezels binnen. In het lichaam worden vezels voor het overgrote deel niet verteerd en opgenomen in het bloed, maar blijven achter in de ontlasting.
Vezels trekken vocht aan en houden dat vast, zoals een spons. Hierdoor zorgen vezels samen met vocht dat de ontlasting niet te hard of te dun wordt. Vezels helpen de darmbeweging waardoor de ontlasting goed in de darmen kan bewegen. Ook zijn vezels belangrijk voor de bacteriën in onze darmen.
Hoeveel vezels heeft mijn kind nodig per dag?
Het is belangrijk dat je kind voldoende groente, fruit en volkorenproducten eet. Op die manier zal je kind voldoende vezels binnenkrijgen. Als je kind last heeft van verstopping (obstipatie), vraag dan aan de diëtist of je kind voldoende vezels en vocht krijgt.
In welke producten zitten veel vezels?
Vezels komen alleen voor in plantaardige producten. Producten met veel vezels zijn volkorenproducten zoals volkorenbrood en volkorenpasta, zilvervliesrijst, ontbijtgranen (bijvoorbeeld muesli of havermout), gekookte en rauwe groente, aardappelen, (gedroogd) fruit, peulvruchten en noten.
Vezels en vocht
Om vezels goed te laten werken is het belangrijk om ook voldoende te drinken. Het vocht is nodig voor soepele ontlasting, die makkelijk door de darmen kan. Als je kind onvoldoende drinkt kan je kind last krijgen van hardere en drogere ontlasting en verstopping (obstipatie). Kies vooral voor ongezoete dranken zoals water, thee zonder suiker, melk en melkproducten, soep en bouillon.
Vezels bij diarree
Als de ontlasting van je kind te dun is of je kind last heeft van diarree, is het meestal ook goed om voldoende vezels te eten. Doordat vezels vocht vasthouden wordt de ontlasting dikker.
Kies voor fijne vezels, zoals in fijn volkorenbrood, aardappelen en fruit. De vezels in deze producten prikkelen de darm minder.
Grove vezels kunnen de darmen meer prikkelen; dit helpt dan niet bij diarree. Grove vezels zitten in bijvoorbeeld donker roggebrood, grof volkoren brood, brood met zaden en pitten, muesli en rauwkost. Ook in vezelig fruit zoals sinaasappels, pruimen en ananas.
Let op: Bij diarree door mucositis moet je je kind geen extra vezels geven. Je leest hier meer tips bij diarree.
Medicijnen als oorzaak verstopping of diarree
Verstopping en diarree kunnen ook veroorzaakt worden door medicijnen zoals de chemotherapie of antibiotica. Het is dan belangrijk om voldoende vezels te nemen. Extra veel vezels helpen dan niet. Overleg met je arts of diëtist wat je kind kan helpen. Vaak wordt macrogol (Forlax) voorgeschreven om de ontlasting soepel te houden.
Ons advies
Zorg dat je kind iedere dag voldoende vezels binnenkrijgt door bijvoorbeeld volkorenbrood, volkorenpasta, zilvervliesrijst, ontbijtgranen, groente, aardappelen, fruit, peulvruchten en noten te eten. Let er ook op dat je kind voldoende drinkt. Als je kind moeite heeft om voldoende vezels te eten, bijvoorbeeld omdat hij of zij weinig eetlust heeft, of alleen zachte of vloeibare producten kan eten, is het goed om advies aan een diëtist te vragen. Samen kun je bekijken wat in deze situatie mogelijk is.
Bronnen
1. Gezondheidsraad (2006) Richtlijn voor de vezelconsumptie.
2. Maag Lever Darm Stichting (2021) www.mlds.nl
3. NEVO-online version 2019/6.0 https://nevo-online.rivm.nl
4. Vogel, S. Beijer, P. Delsink, N. Doornink, H. ten Have, R. van Lieshout (2016). Handboek Voeding bij Kanker. Tweede, geheel herziene druk. Utrecht, De Tijdstroom.
5. Voedingscentrum (2021) https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/vezels.aspx
6. World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research (2018). Diet, Nutrition, Physical Activity and Cancer: a Global Perspective. Continuous Update Project Expert Report. Available at dietandcancerreport.org
Voor elk kind is het belangrijk om voldoende te drinken. Voor kinderen die veel medicijnen krijgen, zoals kinderen met kanker, is dit extra belangrijk. De behandeling van kanker heeft invloed op de hoeveelheid vocht die je kind nodig heeft.
Vocht is belangrijk voor de lichaamstemperatuur, het transport van voedings- en afvalstoffen in het lichaam en voor de opname van voedingsstoffen in de darm.
Hoeveel vocht een kind nodig heeft, hangt samen met de hoeveelheid energie die het kind nodig heeft. Kinderen hebben een snellere stofwisseling dan volwassenen, en ze moeten groeien, waardoor ze meer energie nodig hebben en dus ook meer vocht.
Kinderen hebben ook een relatief groot lichaamsoppervlakte, waardoor ze via hun zweet veel vocht verliezen. Ook zorgt de snellere ademhaling van kinderen voor meer vochtverlies dan bij volwassenen.
Door voldoende te drinken plast je kind (schadelijke) afvalstoffen die in het lichaam ontstaan door de chemotherapie sneller uit. Daarnaast zorgt voldoende drinken ervoor dat de hoeveelheid schadelijke stoffen in de urine laag blijft. Dit is belangrijk om de nieren van je kind te beschermen.
Als richtlijn kun je het volgende aanhouden^1,2, tenzij de arts of diëtist anders adviseert:
Leeftijd
Vocht per dag
zuigeling
110-150 ml/kg
1-3 jaar
1 liter
4-13 jaar
1-1,5 liter
14 jaar
1,5-2 liter
Het kan zijn dat je kind minder mag drinken, omdat het een vochtbeperking heeft. De arts en/of diëtist bespreekt dan hoeveel je kind maximaal mag drinken
Wat moet ik mijn kind laten drinken?
Geef je kind vooral water, thee, melk en af en toe vruchtensap, limonade of drinkyoghurt. Groente zoals komkommer en tomaat en fruit zoals appels en aardbeien bevatten ook vocht.
Moeite met extra drinken
Er zijn een paar situaties waarin je kind meer vocht nodig heeft. Zo zal je kind extra moeten drinken als het een drain, fistel of ileostoma heeft. Ook wanneer je kind moet braken of diarree heeft is extra belangrijk om extra te drinken. Wanneer het door misselijkheid, braken, diarree of ander groot vochtverlies niet lukt om voldoende vocht binnen te krijgen, overleg dan met de arts. Er kan vocht via een infuus worden toegediend of Oral Rehydration Solution (ORS) worden geadviseerd om uitdroging te voorkomen. ORS is een mengsel van zout en water en wordt verkocht in kleine zakjes die je kunt oplossen in water
Bronnen
1. Richtlijnen goede voeding 2015. Den Haag: Gezondheidsraad; 2015. (publicatienr. 2015/24).
2. Marino, L., Meyer, R., Kruizenga, H. M., & Wierdsma, N. J. (2019). Dietetic Pocket Guide Paediatrics.

Voedingsmiddelen en eetgewoonten

E-nummers zijn niet slecht of gevaarlijk voor je kind. E-nummers mogen alleen gebruikt worden als ze voldoende gecontroleerd zijn en veilig zijn voor de gezondheid. Er zijn geen aanwijzingen dat e-nummers de kankerbehandeling beïnvloeden.
Wat zijn E-nummers?
E-nummers zijn stoffen die aan eten en drinken kunnen worden toegevoegd om de kwaliteit, de kleur of de houdbaarheid te verbeteren^1,2. Een stof krijgt een E-nummer als deze door de Europese voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) is goedgekeurd.
Voor elk E-nummer is er een maximale veilige hoeveelheid bepaald. Hierbij wordt rekening gehouden met een extra veiligheidsmarge omdat de gevoeligheid voor stoffen verschilt per persoon. In de wet staat aan welke producten een E-nummer mag worden toegevoegd, ook hoeveel van dat E-nummer mag worden toegevoegd. Als in een product een E-nummer zit, dan staat de naam van de stof of het E-nummer op het etiket.
Onbewerkte voedingsmiddelen zoals verse groente en fruit bevatten geen E-nummers.
Kunstmatige en natuurlijke E-nummers
Sommige E-nummers komen niet van nature in eten en drinken voor en worden kunstmatig gemaakt. E102 is bijvoorbeeld een kunstmatige gele kleurstof. Andere E-nummers zijn stoffen die van nature in eten en drinken voorkomen. Zo staat E300 voor vitamine C en E330 voor citroenzuur.
Zowel kunstmatige als natuurlijke E-nummers zijn voor gebruik goedgekeurd door de EFSA en zijn veilig voor de gezondheid, ook voor die van kinderen.
Een lijst van alle E-nummers⁴ met uitleg vind je bij het Voedingscentrum.
Aspartaam is veilig
Een van de E-nummers die regelmatig onder vuur ligt is de zoetstof aspartaam (E951). Onderzoek van de EFSA heeft aangetoond dat normaal gebruik van aspartaam veilig is^3,4.
Ons advies
Je kind kan producten met E-nummers veilig eten en drinken. Dit geldt zowel voor kinderen met kanker als voor gezonde kinderen. De veiligheid van deze stoffen is streng gecontroleerd en er zijn geen aanwijzingen dat deze E-nummers bij normaal gebruik invloed hebben op kanker of de behandeling ervan.
Bronnen
1. Voedingscentrum (2021) – E-nummers https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/e-nummers.aspx
2. Voedingscentrum (2021) – E-nummers voor kinderen https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/kinderen-en-jongeren/zijn-e-nummers-in-eten-en-drinken-slecht-voor-mijn-kind.aspx
3. EFSA ANS Panel (2013). “Panel (EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food). Scientific Opinion on the re-evaluation of aspartame (E 951) as a food additive.” EFSA Journal 11(12): 3496.
4. Mallikarjun, S., & Sieburth, R. M. (2015). Aspartame and risk of cancer: a meta-analytic review. Archives of environmental & occupational health, 70(3), 133-141.
Kinderen met kanker mogen suiker eten. Er is geen bewijs dat suiker de kankercellen extra laat groeien. Voor alle kinderen geldt dat te veel suiker niet goed is. Dit kan er namelijk voor zorgen dat je kind te zwaar wordt. Daarnaast is veel suiker niet goed voor de tanden.
Wat is suiker?
Suiker behoort tot de groep koolhydraten, net als zetmeel en vezels. Koolhydraten zijn voedingsstoffen die energie leveren aan het lichaam.Van nature komt suiker voor in suikerriet en suikerbiet. Hieruit wordt kristalsuiker gemaakt. Dit is suiker zoals je het kent uit de suikerpot en wordt ook wel geraffineerde suiker genoemd. Ook komt suiker van nature voor in melk en melkproducten (melksuiker, oftewel lactose), fruit en vruchtensappen (vruchtensuiker, oftewel fructose) en honing (fructose en glucose).

Suiker wordt in veel producten verwerkt. Niet alleen in zoete producten, zoals koek en snoep, maar ook in producten waarvan je het niet zo snel zou verwachten. Denk bijvoorbeeld aan soep, saus, mayonaise, ketchup en andere kant-en-klare producten. Op de verpakking staat of en welke soorten suiker zijn toegevoegd.
Wat blijkt uit onderzoek?
Er is geen onderzoek gedaan naar suiker en kanker bij kinderen.
Er wordt vaak beweerd dat suiker de kankercellen voedt, waardoor de kankercellen sneller zouden groeien door suiker. Maar er zijn weinig goede onderzoeken gedaan naar het effect van suiker op de groei van tumoren.
Veel studies zijn uitgevoerd in reageerbuizen of in dieronderzoek met muizen. De resultaten hiervan zijn niet rechtstreeks te vertalen naar de mens. Ons lichaam zit ingewikkelder in elkaar. Stoffen in ons lichaam reageren en gedragen zich anders dan cellen in een reageerbuis.
Er zijn enkele studies gedaan bij volwassenen^1-6. In deze studies werd soms gezien dat mensen die veel suikerrijke dranken dronken een grotere kans hadden om te overlijden aan kanker, of om weer kanker te krijgen. Dit werd vooral gezien bij mensen met overgewicht. Daardoor konden onderzoekers niet zeggen of het door de suiker of door het overgewicht kwam. Andere oorzaken zijn ook mogelijk, zoals te weinig bewegen.
Is het eten van suiker bij kanker slecht?
Er is geen reden om je kind na de diagnose kanker suiker te verbieden. Het is wél verstandig om het eten van suiker en suikerrijke producten te beperken. Dit geldt zowel voor gezonde als voor zieke kinderen. Door veel suiker te eten of drinken kunnen we zwaarder worden. Er zijn wel situaties waarin het goed is om je kind energierijke producten te geven. Als je kind al een tijdje minder energie en voedingsstoffen binnenkrijgt dan het nodig heeft, bij onbedoeld gewichtsverlies en slechte eetlust als gevolg van ziekte of behandeling kan dit nodig zijn om een goed gewicht te behouden. Soms zit er meer suiker in deze energierijke producten. Voeg niet zomaar overal suiker aan toe met het idee je kind meer energie te geven. Overleg met een diëtist wat je je kind het beste kunt geven.
Kan mijn kind zonder suiker?
Je kind kan prima zonder suiker uit de suikerpot en producten waaraan veel suiker is toegevoegd, zoals frisdrank, chocola, snoep en gebak. Deze producten leveren alleen energie (calorieën), maar weinig of geen andere nuttige voedingsstoffen.
Producten met melk- en fruitsuikers die ook bouwstoffen bevatten, zoals eiwitten, vitamines en mineralen, heeft je kind wel nodig. Iedere cel in ons lichaam heeft glucose nodig om te groeien en te werken. Wanneer je kind te weinig koolhydraten eet, zal het lichaam op een andere manier voor voldoende glucose zorgen. Hiervoor gaat het lichaam eiwitten gebruiken. Dat kan eiwit uit ons eten zijn, maar ook uit onze eigen spieren. Te weinig glucose in het bloed kan op deze manier leiden tot afbraak van spieren, waardoor de conditie en de kracht van het lichaam achteruitgaan.
Bovendien hebben producten met koolhydraten, zoals fruit, brood, granen, bonen en melk(producten) ook veel andere belangrijke voedingsstoffen zoals vezels, vitamines en mineralen.
Ons advies
Er is geen reden om je kind na de diagnose kanker alle suiker te verbieden. Het is wél verstandig om het eten van suiker en suikerrijke producten te beperken. Vraag advies aan een diëtist als je denkt dat je kind te veel of juist te weinig suikers binnenkrijgt. De diëtist kan beoordelen hoeveel energie jouw kind nodig heeft. Ook kan een diëtist helpen als je het idee hebt dat je kind te zwaar wordt, of juist te veel afvalt.
Bronnen
1. Belle, F. N., et al. (2011). "Dietary fiber, carbohydrates, glycemic index, and glycemic load in relation to breast cancer prognosis in the HEAL cohort." Cancer Epidemiology Biomarkers & Prevention 20(5): 890-899.
2. Fuchs, M. A., et al. (2014). "Sugar-Sweetened Beverage Intake and Cancer Recurrence and Survival in CALGB 89803 (Alliance)." PloS one 9(6): e99816.
3. Goncalves, M. D., Hopkins, B. D., & Cantley, L. C. (2019). Dietary fat and sugar in promoting cancer development and progression. Annual Review of Cancer Biology, 3, 255-273.
4. Goodwin, J., et al. (2017). The distinct metabolic phenotype of lung squamous cell carcinoma defines selective vulnerability to glycolytic inhibition. Nature Communications, 8, 15503.
5. Meyerhardt, J. A., et al. (2012). "Dietary glycemic load and cancer recurrence and survival in patients with stage III colon cancer: findings from CALGB 89803." Journal of the National Cancer Institute 104(22): 1702-1711.
6. Peeters, K., et al. (2017). Fructose-1, 6-bisphosphate couples glycolytic flux to activation of Ras. Nature Communications, 8(1), 922.
Moedermelk heeft alles dat baby’s tot 6 maanden nodig hebben. Daarna kan je moedermelk geven als bijvoeding naast ander eten en drinken. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat moedermelk kinderkanker kan genezen.
Let op, op internet wordt moedermelk te koop aangeboden, maar het drinken hiervan kan gevaarlijk zijn omdat het niet op veiligheid wordt gecontroleerd. Geef je kind met kanker dus geen producten die als moedermelk worden verkocht.
We hebben het in dit artikel over moedermelk die ouders aan kinderen (ouder dan 1 jaar) geven met het idee hun weerstand te verbeteren of ze van kanker te genezen.
Borstvoeding is gezond
Melk van de moeder (moedermelk) heeft voldoende energie en alle voedingsstoffen (behalve vitamine D en K) voor de eerste 6 maanden van de baby. Moedermelk beschermt ook tegen infecties en is goed voor de weerstand.
Weerstand
Onze weerstand beschermt ons tegen ziekten. Moedermelk beschermt tegen infecties in de maag en darmen bij kinderen jonger dan twee jaar. Ook helpt het beschermen tegen een oorontsteking bij jonge kinderen. Het advies in Nederland is om, indien mogelijk, een baby gedurende de eerste 6 levensmaanden alleen borstvoeding te geven. De Wereldgezondheidsorganisatie (World Health Organisation) adviseert om borstvoeding te blijven geven totdat een kind twee jaar oud is, naast andere voeding vanaf 6 maanden. Er zijn in Nederland goede alternatieven als moedermelk niet (meer) gegeven wordt. Dit wordt flesvoeding genoemd.
Wat blijkt uit onderzoek?
Er is geen onderzoek gedaan naar de voordelen van moedermelk bij kinderen met kanker. Er zijn wel een aantal onderzoeken gedaan in laboratoria naar bepaalde stoffen uit moedermelk die mogelijk invloed hebben op onze cellen. Er is nog te weinig bewijs hiervoor.
Moedermelk verkocht op internet
In het buitenland wordt via internet moedermelk verkocht. Het drinken van moedermelk die niet wordt gecontroleerd kan gevaarlijk zijn. De moedermelk die op internet verkocht wordt, kan aangelengd zijn met koemelk, vervuild met medicijnen, alcohol, drugs en bacteriën en virussen. Dit is voor iedereen gevaarlijk, maar vooral voor kinderen met kanker. Geef dus geen moedermelk van een ander aan je kind met kanker. In Nederland is het verboden om moedermelk te verkopen via internet. De Nederlandse Moedermelkbank koppelt moeders die te veel moedermelk aanmaken aan baby’s van moeders die zelf geen of te weinig borstvoeding kunnen geven. Dit is een officiële organisatie die erop let dat de moedermelk veilig is om te drinken.
Ons advies
Moedermelk van de eigen moeder is goed als volledige voeding voor baby’s tot zes maanden en als bijvoeding voor oudere kinderen. Geef je kind met kanker geen moedermelk met als doel kanker hiermee te genezen. Hier is er geen bewijs voor. Geef je kind geen moedermelk gekocht van een ander. Hierin kunnen gevaarlijke stoffen zitten. Bespreek je vragen over moedermelk met de behandelaar en diëtist van je kind.
Bronnen
1. Buijssen, M., Jajou, R., van Kessel, F. G. B., MJM, V. N. S., Zeilmaker, M. J., Wijga, A. H., & van Rossum, C. T. M. (2015). Health effects of breastfeeding: an update: systematic literature review.
2. Victora, C. G., Bahl, R., Barros, A. J., França, G. V., Horton, S., Krasevec, J., ... & Rollins, N. C. (2016). Breastfeeding in the 21st century: epidemiology, mechanisms, and lifelong effect. The lancet, 387(10017), 475-490.
3. Goldman, A. S. (2019). Future research in the immune system of human milk.The Journal of pediatrics, 206, 274-279.
4. Fischer, W., Gustafsson, L., Mossberg, A. K., Gronli, J., Mork, S., Bjerkvig, R., & Svanborg, C. (2004). Human α-lactalbumin made lethal to tumor cells (HAMLET) kills human glioblastoma cells in brain xenografts by an apoptosis-like mechanism and prolongs survival. Cancer research, 64(6), 2105-2112.
5. Mossberg, A. K., Hou, Y., Svensson, M., Holmqvist, B., & Svanborg, C. (2010). HAMLET treatment delays bladder cancer development. The Journal of urology, 183(4), 1590-1597.
6. Puthia, M., Storm, P., Nadeem, A., Hsiung, S., & Svanborg, C. (2014). Prevention and treatment of colon cancer by peroral administration of HAMLET (human α-lactalbumin made lethal to tumour cells).Gut, 63(1), 131-142.
7. Reif, S., Elbaum Shiff, Y., & Golan-Gerstl, R. (2019). Milk-derived exosomes (MDEs) have a different biological effect on normal fetal colon epithelial cells compared to colon tumor cells in a miRNA-dependent manner.Journal of Translational Medicine, 17, 1-10.
8. Keim, S. A., McNamara, K. A., Jayadeva, C. M., Braun, A. C., Dillon, C. E., & Geraghty, S. R. (2014). Breast milk sharing via the internet: The practice and health and safety considerations. Maternal and Child Health Journal, 18, 1471-1479.
9. Steele, S., Foell, J., Martyn, J., & Freitag, A. (2015). More than a lucrative liquid: the risks for adult consumers of human breast milk bought from the online market. Journal of the Royal Society of Medicine, 108(6), 208-209.
10. Postma-Smeets, A. & Stafleu, A. (2020). Factsheet Borstvoeding. Beschikbaar via: www.voedingscentrum.nl.
Kinderen met kanker mogen vlees eten. Er is geen bewijs dat het eten van vlees tijdens de behandeling van kanker slecht kan zijn. Vlees is een belangrijke bron van eiwit, ijzer en vitamine B1 en B12.
Wat is rood, wit en bewerkt vlees?
Onder rood vlees valt vlees van koeien, varkens, schapen, geiten en ook herten en ander wild. Dit wordt rood vlees genoemd omdat dit vlees er rood uit ziet als het rauw is. Ook gaar vlees van deze dieren wordt rood vlees genoemd.
Kip, kalkoen of andere gevogelte wordt wit vlees genoemd. Dit vlees is lichter van kleur als het rauw is.
Bewerkt vlees is vlees dat is gerookt, gezouten of op een andere manier bewerkt om het langer houdbaar te maken en/of de smaak ervan te verbeteren. Voorbeelden van bewerkt vlees zijn alle soorten vleeswaren, kant-en-klare hamburgers, kant-en-klaar gekruid gehakt, gerookt spek en worst.
Wat blijkt uit onderzoek?
Er is geen onderzoek bekend waarbij gekeken is naar wat vlees eten doet bij de behandeling van kanker bij kinderen.
Wel is uit onderzoek bij volwassenen met darmkanker¹ bekend dat mensen die na de diagnose vlees blijven eten niet langer of korter leven dan mensen die na de diagnose minder of geen vlees gaan eten.
Hoeveel vlees per week?
In vlees zitten veel eiwitten en belangrijke vitamines en mineralen, zoals ijzer. Vlees past daarom in een gezond eetpatroon. Voor kinderen van 1-8 jaar is het advies om maximaal 250 gram vlees per week te eten en voor kinderen van 9 jaar en ouder maximaal 500 gram per week. Let op: dit is het gewicht voor bereiding.
Minder of geen vlees eten
Als je kind vanwege dierenwelzijn, het milieu, zijn/haar gezondheid of verandering van smaak² minder of geen vlees wilt eten, kan dat prima. Zorg er dan wel voor dat je kind goede vervangers en andere voedingsmiddelen eet om voldoende eiwitten, ijzer, vitamine B1 en vitamine B12 binnen te krijgen. Let wel op de hoeveelheid zout. De nieren van kinderen jonger dan vier jaar kunnen nog niet zoveel zout aan. Kant-en-klare vegetarische vleesvervangers bevatten vaak veel zout.
Goede vervangers van vlees zijn producten als vis, kaas, ei of vegetarische vervangers zoals tofu en tempeh. Melk en melkproducten, volkerenproducten, noten en peulvruchten zijn een goede aanvulling op vleesvervangers. Je leest hier meer over een veganistisch eetpatroon.
Meer vlees eten
Er zijn ook kinderen die tijdens de behandeling van kanker juist graag vlees eten, en andere dingen niet meer lekker vinden. Het is in deze situatie dan ook niet erg als je kind tijdelijk wat meer vlees eet. Let wel op met de hoeveelheid vleeswaren. Vleeswaren bevatten namelijk veel zout.
Het is belangrijk om voldoende te eten om de behandeling zo goed mogelijk te kunnen doorstaan. Een diëtist kan hierbij helpen.
Extra aandacht voor hygiëne
Heeft je kind minder weerstand door de behandeling van kanker? Let dan goed op bij de bereiding van het vlees. Was je handen goed voor het bereiden van de maaltijd. Gebruik schoon keukengerei van kunststof, glas of metaal. Houd vuile en rauwe voedingsmiddelen apart van schone en bereide producten. Eet geen rauw vlees. Ontdooi bevroren vlees in de koelkast of magnetron en verhit het vlees door en door.
Ons advies
Je kind mag vlees eten als hij of zij kanker heeft. Vlees past in een gezond voedingspatroon. Voor kinderen van 1-8 jaar is het advies om maximaal 250 gram vlees per week te eten en voor kinderen van 9 jaar en ouder maximaal 500 gram per week. Let op: dit is het gewicht voor bereiding. Bij de behandeling van kanker is het belangrijk om voldoende eiwitten te eten. Dit kan in de vorm van vlees, vis, melk, yoghurt, kaas en eieren, maar ook brood, graanproducten, peulvruchten en noten. In deze producten zit minder eiwit dan in vlees, dus je kind zal er meer van moeten eten. Bij de behandeling van kanker is het niet erg om tijdelijk wat meer vlees te eten. Het is belangrijk om voldoende te eten om op kracht te blijven om de behandeling zo goed mogelijk te kunnen doorstaan. Vraag de diëtist of arts om advies bij twijfels hierover.
Bronnen:
1. Van Zutphen, M., Kampman, E., Giovannucci, E.L., van Duijnhoven, F.J.B. (2017) Lifestyle after Colorectal Cancer Diagnosis in Relation to Survival and Recurrence: A Review of the Literature. Curr Colorectal Cancer Rep. 13(5):370-401.
2. Vogel, J., S. Beijer, P. Delsink, N. Doornink, H. ten Have en R. van Lieshout (2016). Handboek Voeding bij Kanker. Utrecht, De Tijdstroom.
Ja, je kind mag (vette) vis eten. Als je kind een verlaagde weerstand heeft, wordt het eten van (deels) rauwe vis sterk afgeraden.
Vis als onderdeel van een gezond voedingspatroon
Vis is onderdeel van een gezond voedingspatroon. Dat geldt voor alle kinderen, met en zonder kanker. Geef je kind 1x per week vis¹. Voor een peuter is dit 50 gram vis, voor een kind tot negen jaar 50-60 gram vis en voor oudere kinderen 100 gram vis per week¹. Meer vis eten dan dit advies heeft geen extra voordelen voor kinderen met of zonder kanker.
Vette vis bevat vetzuren (omega-3-vetten) die belangrijk zijn voor de ontwikkeling van de hersenen¹.
Kies vooral voor vette vis zoals makreel, haring, zalm, bokking en sardines. Het maakt niet uit of je de vis als avondeten, door een rauwkost of pastasalade of op brood geeft.
Vis en chemotherapie
Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat (vette) vis zeer waarschijnlijk geen invloed heeft op hoe chemotherapie2 werkt. Deze onderzoeken zijn gedaan bij volwassenen met verschillende soorten kanker^2,3. Hierbij is gekeken naar de invloed van vis en visolie op hoe chemotherapie werkt.
Let op dat supplementen met visolie² worden afgeraden vanaf 24 uur vóór, tot en met 24 uur ná de toediening van irinotecan, carboplatine, cisplatine en oxaliplatine. Omdat visoliesupplementen grote hoeveelheden van een specifiek vetzuur (PIFA) kunnen bevatten. Dit kan mogelijk de behandeling minder goed laten werken.
Vis en minder weerstand
Door de behandeling kan je kind minder weerstand hebben. Dit komt bijvoorbeeld voor bij een chemokuur of stamceltransplantatie4. De arts geeft aan of dit het geval is bij jouw kind.
In dat geval mag je kind geen rauwe vis eten. Ook niet voorverpakte gerookte vis uit de koeling zoals gerookte zalm, forel, makreel, paling. Het maakt niet uit hoe de vis is verpakt (vacuüm verpakt of andere verpakking⁴).
Het wordt daarom afgeraden om bijvoorbeeld sushi met rauwe vis, een nieuwe haring of een moot vis die niet door-en-door gaar is te eten. Je kind mag wel gebakken of gestoofde vis of bijvoorbeeld een zure haring, deze is niet meer rauw. Ook gestoomde vis en vis uit blik zijn toegestaan.
Ons advies
Geef je kind één keer per week (niet rauwe) vis en bij voorkeur een vette vissoort.
Bronnen
1. Voedingscentrum (2021). Beschikbaar via: https://www.voedingscentrum.nl/nl.aspx
2. nl (2021) vis en visolie bij chemotherapie. Beschikbaar via: https://www.voedingenkankerinfo.nl/mag-ik-vis-eten-en-visolie-gebruiken-bij-chemotherapie/
3. Van der Meij, B. S., Teleni, L., Stanislaus, A. E., Murphy, R. A., Robinson, L., Damaraju, V. L., … & Mazurak, V. (2020). Plasma levels of platinum-induced fatty acid [16: 4n-3] do not affect response to platinum-based chemotherapy: A pilot study in non-small cell lung cancer patients. Clinical Nutrition ESPEN, 40, 263-268.
4. nl (2021) hygiënische voeding. Beschikbaar via: https://www.voedingenkankerinfo.nl/hygienische-voeding-bij-een-verminderde-afweer/
Het is beter om je kind niet veganistisch te laten eten tijdens de behandeling van kanker. De kans is namelijk groot dat je kind hierdoor te weinig eiwitten of andere voedingsstoffen binnenkrijgt. Op basis van onderzoek bij volwassenen is er geen bewijs dat veganistisch eten kanker kan remmen.
Wat is een veganistisch voedingspatroon?
Bij een veganistisch voedingspatroon worden er geen producten gegeten die van dieren afkomstig zijn. Dit gaat om zuivelproducten, eieren en vlees- en vis(producten)¹. Een veganistisch voedingspatroon bestaat uit groente, fruit, peulvruchten, granen en noten.
Wat blijkt uit onderzoek?
Er is nog geen onderzoek gedaan naar wat een veganistisch voedingspatroon doet bij kinderen met kanker. Onderzoek bij volwassenen met kanker laat geen verschil zien in de kans op overlijden aan kanker tussen volwassenen die veganistisch eten en volwassenen die wel dierlijke producten eten².
Er is geen onderzoek gedaan naar de invloed van een veganistisch voedingspatroon op de behandeling van kanker en de bijwerkingen ervan. Wel is bekend dat bij ziekte in het algemeen voeding met voldoende eiwitten en vitaminen en mineralen helpt om de conditie op peil te houden. Met een goede conditie kun je de gevolgen van de ziekte en behandeling beter aan.
Let op: tekort aan essentiële voedingstoffen
Dierlijke producten bevatten belangrijke voedingsstoffen. Bij een veganistisch voedingspatroon is het lastiger om voldoende eiwitten en bepaalde vitaminen (zoals vitamine B1 en B12) en mineralen (zoals ijzer) binnen te krijgen. Hierdoor kunnen tekorten ontstaan van een aantal voedingstoffen. Bij ziekte is eten vaak moeizaam, hierdoor is het extra lastig om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen⁴:
- Eiwitten voor de bouw van lichaamscellen. Als je veganistisch eet heb je 30% meer eiwit nodig dan wanneer je ook dierlijke producten eet en drinkt
- .IJzer voor het transport van zuurstof door je bloed. IJzer uit plantaardig voedsel wordt door het menselijk lichaam minder goed opgenomen dan ijzer uit vlees. Vitamine C zorgt dat ijzer beter wordt opgenomen.
- Vitamine B1 voor de verbranding van koolhydraten en een goede werking van het hart en zenuwstelsel. Vitamine B1 komt ook voor in brood en graanproducten, aardappelen en groente, maar minder dan in dierlijke producten.
- Vitamine B12 voor de aanmaak van rode bloedcellen en een goede werking van het zenuwstelsel. Vitamine B12 komt alleen voor in dierlijke producten.
Recent onderzoek laat zien dat gezonde kinderen alleen onder strenge voorwaarden veganistisch mogen eten en drinken^{3, 4}. Zij moeten meer eiwitten eten dan kinderen die wel dierlijke producten eten. Dit komt doordat het lichaam plantaardige eiwitten minder goed kan gebruiken dan dierlijke eiwitten.
Kinderen die veganistisch eten4 krijgen vaak minder energie en bepaalde voedingsstoffen binnen dan kinderen die niet veganistisch eten. Het is niet bekend wat veganistisch eten op jonge leeftijd voor invloed heeft op de latere gezondheid van een kind⁴.
Ons advies
Wij raden een veganistisch voedingspatroon af tijdens de behandeling van kanker bij kinderen. Juist tijdens de behandeling van kanker is het belangrijk om voldoende energie en eiwitten binnen te krijgen. Dit is lastiger als je kind veganistisch eet, waardoor er een groter risico is op tekorten. Hierdoor kan je kind extra afvallen en zijn of haar conditie achteruitgaan.
Bronnen
1. Voedingscentrum (2021). https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/vegetarisme-veganisme.aspx
2. Le, L. T., & Sabaté, J. (2014). Beyond meatless, the health effects of vegan diets: findings from the Adventist cohorts. Nutrients, 6(6), 2131-2147.
3. Craig, W. J., & Mangels, A. R. (2009). Position of the American Dietetic Association: vegetarian diets. Journal of the American dietetic association, 109(7), 1266-1282
4. Müller, P. (2020). Vegan Diet in Young Children. In Global Landscape of Nutrition Challenges in Infants and Children (Vol. 93, pp. 103-110). Karger Publishers.
5. Voedingscentrum (2021). https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/gezonde-voeding-en-voedingsstoffen/hoe-kan-ik-gezond-veganistisch-eten-.aspx
6. Nederlandse Vereniging voor Veganisme (2021) https://www.veganisme.org/voeding/gezondheid/kinderen/
Nee, er is niet aangetoond dat biologische producten beter zijn, ook niet voor kinderen met kanker. Gezond eten – met name volkorenproducten, groente, fruit en peulvruchten – verkleint de kans op het (opnieuw) krijgen van kanker en helpt bij het herstel van de behandeling van kanker. Daarbij maakt het niet uit of deze producten biologisch zijn of niet.
Wat zijn biologische producten?
Biologische producten zijn producten waar bij de productie rekening wordt gehouden met het milieu en het welzijn van dieren. Er worden bijvoorbeeld geen kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt en dieren hebben meer leefruimte.
Alle biologische producten die in Europa zijn geproduceerd hebben verplicht het Europees biologisch keurmerk. Daarnaast kunnen deze producten het EKO-keurmerk hebben. Beide keurmerken laten zien dat het product voldoet aan de Europese regels voor biologische landbouw.
Wat blijkt uit onderzoek?
Er is geen onderzoek gedaan naar de invloed van biologisch eten bij kinderen met kanker.
Bij volwassenen met kanker is niet aangetoond dat het eten van biologische producten zorgt voor een beter herstel of minder bijwerkingen. Er is ook geen bewijs dat biologisch eten de kans op het opnieuw krijgen van kanker beter verkleint ten opzichte van niet-biologisch eten.
Onderzoek naar het effect van biologisch eten op de gezondheid¹ laat geen verschil zien tussen biologische producten en niet-biologische producten.
Veiligheid en hoeveelheid voedingsstoffen
In een groot onderzoek uit 2014² waarin alle bevindingen over biologisch voedsel is samengevat, werd er gekeken naar de hoeveelheid voedingsstoffen in biologische producten. Hieruit bleek dat biologisch fruit meer antioxidanten bevat dan niet-biologisch fruit. Bij groenten werd geen verschil gevonden. Antioxidanten zijn stoffen die de beschadiging van cellen tegen kunnen gaan.
Twee grote onderzoeken uit 2016^3,4 over zuivel en vlees laten zien dat de samenstelling van biologische producten anders is dan van niet-biologische producten. Biologisch vlees en biologische melk bevatten meer van bepaalde goede voedingsstoffen dan de niet-biologische varianten. Maar gezien de hoeveelheid vlees en melk dat we eten en drinken, maakt het weinig verschil. Het vervangen van hard bakvet door bijvoorbeeld olijfolie levert net zo veel winst op voor je gezondheid. En één keer per week vlees vervangen door vette vis zorgt voor een grotere gezondheidswinst.
Biologische producten bevatten minder pesticiden en minder antibiotica dan niet-biologische producten⁵. Dit maakt voor onze gezondheid alleen weinig verschil. Bovendien worden alle producten, zowel biologisch als niet-biologisch, gecontroleerd op de hoeveelheid pesticiden en antibiotica zodat dit binnen de veilige grenzen blijft.
Ons advies
Zorg dat je kind gezond eet. Dat betekent vooral plantaardige producten zoals volkorenproducten, groente, fruit en peulvruchten. Voor een beter herstel en een kleinere kans op het opnieuw krijgen van kanker maakt het niet uit of deze producten biologisch zijn of niet.
Als je op het milieu en dierenwelzijn wilt letten, zijn biologische producten een goede keuze.
Bronnen
1. Dangour, A. D., K. Lock, A. Hayter, A. Aikenhead, E. Allen en R. Uauy (2010). “Nutrition-related health effects of organic foods: a systematic review.” The American Journal of Clinical Nutrition 92(1): 203-210.
2. Baranski, M., D. S´rednicka-Tober, N. Volakakis, C. Seal, R. Sanderson, G. B. Stewart, C. Benbrook, B. Biavati, E. Markellou, C. Giotis, J. Gromadzka-Ostrowska, E. Rembiałkowska, K. S.-S. ta, R. Tahvonen, D. Janovska´, U. Niggli, P. Nicot and C. Leifert (2014). "Higher antioxidant and lower cadmium concentrations and lower incidence of pesticide residues in organically grown crops: a systematic literature review and meta-analyses." British Journal of Nutrition 26: 1-18.
3. Średnicka-Tober, D., Barański, M., Seal, C. J., Sanderson, R., Benbrook, C., Steinshamn, H., ... & Cozzi, G. (2016). Higher PUFA and n-3 PUFA, conjugated linoleic acid, α-tocopherol and iron, but lower iodine and selenium concentrations in organic milk: a systematic literature review and meta-and redundancy analyses. British Journal of Nutrition, 115(06), 1043-1060.
4. Średnicka-Tober, D., Barański, M., Seal, C., Sanderson, R., Benbrook, C., Steinshamn, H., ... & Cozzi, G. (2016). Composition differences between organic and conventional meat: a systematic literature review and meta-analysis. British Journal of Nutrition, 115(06), 994-1011.
5. Smith-Spangler, C., M.L. Brandeau, G.E. Hunter, J.C. Bavinger, M. Pearson, P.J. Eschbach, V. Sundaram, H. Liu, P. Schirmer, C. Stave, I. Olkin en D.M. Bravata (2012). “Are Organic Foods Safer or Healthier Than Conventional Alternatives? A Systematic Review.” Annals of Internal Medicine 157(5): 348-366.

Vragen?

Ouders kunnen hun vragen over voeding en kinderkanker stellen via voedingswebsite@prinsesmaximacentrum.nl. Deze voorlichting is uitsluitend bedoeld als algemene informatie over voeding bij kinderkanker. Voor persoonlijk advies moet een kinderdiëtist gespecialiseerd in oncologie worden geraadpleegd.

Supplementen

Als je kind volgens de Schijf van Vijf eet en drinkt krijgt hij of zij voldoende vitamines en mineralen binnen. Een voedingssupplement is dan niet nodig. Geef je kind alleen een voedingssupplement als de arts of diëtist dit adviseert.
Twijfel je of je kind voldoende vitaminen en mineralen binnenkrijgt? Vraag dan of de diëtist de voeding van je kind wil beoordelen. Hij of zij kan, eventueel samen met de arts, bepalen of je kind een voedingssupplement nodig heeft. Ook zal de diëtist advies geven welk supplement je het beste kunt kiezen.
Wat zijn voedingssupplementen?
Voedingssupplementen zijn bedoeld als aanvulling op de dagelijkse voeding en bevatten (meerdere) vitamines en meestal ook mineralen. Hiervan zijn er pillen, poeders, druppels, capsules of drankjes. Sommige voedingssupplementen bevatten te veel vitamines en mineralen. Lees daarom de verpakking altijd goed, kijk of het supplement geschikt is voor kinderen en kijk of er niet meer dan 100% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) voor kinderen in zit.
Wat blijkt uit onderzoek?
Er is weinig onderzoek gedaan naar wat voedingssupplementen doen bij kinderen met kanker. Op basis van onderzoek bij volwassenen blijkt dat voedingssupplementen slecht kunnen zijn^2-8. Supplementen kunnen invloed hebben op de behandeling van kanker. Zo kunnen grote hoeveelheden van bepaalde vitaminen de chemotherapie en radiotherapie minder goed laten werken. Een aantal onderzoeken laten zien dat de behandeling van kanker minder goed werkte bij mensen die voedingssupplementen namen zonder dat dit nodig was. Ook hadden deze mensen minder kans om kanker te overleven^7,8.
Wanneer moet mijn kind wel extra vitamines of mineralen krijgen?
Geef je kind extra vitaminen of mineralen als de arts of diëtist aangeeft dat je kind dit nodig heeft. Voor een paar groepen kinderen is het standaard nodig om extra vitamines te geven. Dit zijn:
- Baby’s die borstvoeding krijgen, hebben de eerste 12 weken 150 microgram aan vitamine K-druppels nodig.
- Kinderen tot vier jaar. Zij hebben dagelijks 10 microgram vitamine D nodig.
- Kinderen met een donkere huid of kinderen die door de ziekte en behandeling minder dan een half uur per dag buiten komen. Ook zij hebben dagelijks 10 microgram vitamine D nodig.
Deze aanvullende vitamine D kun je geven als druppels, tabletjes of als capsules. Ze werken allemaal hetzelfde.
Als je kind drinkvoeding of sondevoeding krijgt, moet je je kind geen multivitamine-supplement geven. Drinkvoeding of sondevoeding is namelijk een complete voeding, dus daar zitten voldoende vitaminen en mineralen in.
Ons advies
Zorg dat je kind gezond en voldoende eet. Mocht dit niet lukken of twijfel je hierover, dan is het belangrijk om samen met een diëtist naar het eten en drinken van je kind te kijken. Een diëtist kan, eventueel in overleg met de arts, adviseren of een aanvulling met voedingssupplementen nodig is. Ook kan de diëtist aangeven welk (multivitamine-)supplement het beste is voor je kind.
Bronnen
1. Voedingscentrum (2020), http://www.voedingscentrum.nl
2. Fuchs-Tarlovsky, V. (2013). “Role of antioxidants in cancer therapy.” Nutrition 29(1): 15-21.
3. Ladas, E. J., J. S. Jacobson, D. D. Kennedy, K. Teel, A. Fleischauer and K. M. Kelly (2004). “Antioxidants and cancer therapy: a systematic review.” Journal of Clinical Oncology 22(3): 517-528.
4. Landelijke Werkgroep Diëtisten Oncologie (2010). Nut, noodzaak en risico’s van antioxidanten tijdens chemo- en radiotherapie.
5. Vogel, J., S. Beijer, P. Delsink, N. Doornink, H. ten Have en R. van Lieshout (2016). Handboek Voeding bij Kanker. Utrecht, De Tijdstroom
6. Bairati, I., F. Meyer, M. Gélinas, A. Fortin, A. Nabid, F. Brochet, J.-P. Mercier, B. Têtu, F. Harel and B. Mâsse (2005). “A randomized trial of antioxidant vitamins to prevent second primary cancers in head and neck cancer patients.” Journal of the National Cancer Institute 97(7): 481-488.
7. Vernieri, C., Nichetti, F., Raimondi, A., Pusceddu, S., Platania, M., Berrino, F., de Braud, F. (2018) Diet and supplements in cancer prevention and treatment: Clinical evidences and future perspectives. Crit Rev Oncol Hematol. 2018 Mar;123:57-73.
8. Yasueda, A., Urushima, H., & Ito, T. (2016). Efficacy and interaction of antioxidant supplements as adjuvant therapy in cancer treatment: A systematic review. Integrative cancer therapies, 15(1), 17-39.
Er is onvoldoende bewijs dat glutamine helpt tegen ontstoken slijmvliezen bij kanker. Daarnaast weten we nog niet of glutamine veilig is tijdens chemotherapie. Daarom is het advies om je kind geen supplement met glutamine te geven tijdens de behandeling van kanker.
Chemotherapie en bestraling kunnen het slijmvlies van het maagdarmkanaal beschadigen. Door deze beschadigingen kan het slijmvlies ontsteken. Dit heet mucositis. Afhankelijk van de plaats en de ernst van de ontsteking kan dit zorgen voor pijn in de mond, buikpijn, problemen met slikken en diarree. Lees hier meer over wat je kunt doen als je kind mucositis heeft.
Wat is glutamine?
Glutamine is een aminozuur, dit is een bouwsteen van eiwitten. Glutamine is belangrijk voor het onderhoud en herstel van het maagdarmkanaal. Het helpt bijvoorbeeld de epitheelcellen (cellen van de slijmvliezen) hun beschermende werk te doen. Glutamine wordt in het lichaam ook gebruikt voor de deling van cellen. Een tumor bestaat uit cellen die zich snel delen. De glutamine is daardoor snel ‘verbruikt’ en daarom kunnen mensen met kanker een tekort aan glutamine hebben.
Wat blijkt uit onderzoek?
Onderzoek bij kinderen met kanker
Het zijn allemaal kleine onderzoeken die op verschillende manieren bij kinderen met een ontstoken slijmvlies hebben getest wat glutamine doet. Veel is nog onduidelijk. Daarom is het nog niet mogelijk om adviezen te geven. Meer onderzoek is nodig waarbij ook wordt gekeken of glutamine veilig is.
Glutamine bij chemotherapie
Er is nog onvoldoende bekend over wat glutamine doet bij chemotherapie. Daarom wordt het gebruik van glutamine tijdens chemotherapie afgeraden.
Ons advies
Er is onvoldoende bewijs uit onderzoek dat glutamine werkt tegen ontstoken slijmvliezen bij kinderen met kanker. Daarnaast weten we nog niet of supplementen met glutamine veilig zijn tijdens chemotherapie. Geef je kind daarom geen supplement met glutamine tijdens de behandeling.
Bij twijfel of vragen, bespreek die altijd met de behandelend arts.
Bronnen
1. Aquino VM, Harvey AR, Garvin JH, Godder KT, Nieder ML, Adams RH, Jackson GB, Sandler ES. A double-blind randomized placebo-controlled study of oral glutamine in the prevention of mucositis in children undergoing hematopoietic stem cell transplantation: a pediatric blood and marrow transplant consortium study. Bone Marrow Transplant. 2005 Oct;36(7):611-6.
2. Caselin-García, M. R., Stein, K., Kumazawa-Ichikawa, M. R., González-Ramella, O., Vásquez-Garibay, E. M., Gallegos-Castorena, S., ... & Sánchez-Zubieta, F. (2013). Glutamine: Beneficial to prevent oral mucositis in Mexican children with acute lymphoblastic leukemia?. Journal of Hematological Malignancies, 3(1), 49.
3. Uderzo C, Rebora P, Marrocco E, Varotto S, Cichello F, Bonetti M, Maximova N, Zanon D, Fagioli F, Nesi F, Masetti R, Rovelli A, Rondelli R, Valsecchi MG, Cesaro S (2011) Glutamine-enriched nutrition does not reduce mucosal morbidity or complications after stem-cell transplantation for childhood malignancies: a prospective randomized study. Transplantation 91:1321–1325
Geef je kind tijdens de behandeling van kanker geen probiotica. Er is nog weinig onderzoek gedaan naar wat probiotica doen bij kinderen met kanker. Wel is bekend dat probiotica niet altijd veilig zijn voor volwassenen met kanker die minder weerstand hebben tijdens de behandeling. We weten ook nog niet wat probiotica op de lange termijn doen met de gezondheid van kinderen met kanker.
Wat zijn probiotica?
Probiotica zijn bacteriën. Je krijgt ze binnen via sommige zuivelproducten of een (voedings)supplement. Deze bacteriën kunnen, in de juiste hoeveelheid en bij gezonde mensen, goed zijn voor je darmgezondheid. Er zijn slechts enkele soorten bacteriën die blijven werken in de darm. Dit zijn bijvoorbeeld sommige melkzuurbacteriën.
Wat blijkt uit onderzoek?
Er is nog weinig onderzoek gedaan naar wat probiotica doen bij kinderen en volwassenen die worden behandeld voor kanker. Meer onderzoek is nodig om te weten of probiotica kunnen helpen tegen bijwerkingen van de behandeling van (kinder)kanker. We moeten eerst weten of probiotica in deze situatie veilig zijn, en dat ze de behandeling niet verstoren.
Gevaar bij minder weerstand
Er is weinig onderzoek gedaan naar wat probiotica doen bij kinderen met kanker. Uit een overzichtsstudie (een onderzoek waarin wordt gekeken naar resultaten van meerdere onderzoeken) over kinderen met kanker die probiotica kregen bleek dat probiotica bij deze kinderen veilig zouden kunnen zijn. Maar het waren te kleine groepen kinderen om dit zeker te kunnen weten.
Uit onderzoek bij volwassenen met een verminderde weerstand bleek dat ze door probiotica supplementen te slikken soms bloedvergiftiging kregen.

Een ander onderzoek bij 600 volwassenen met dikke darmkanker die rondom de operatie probiotica gebruikten, liet zien dat zij minder last hadden van complicaties (bijkomende klachten) in vergelijking met 600 mensen die dat niet deden. Dit ging om complicaties als ontstekingen, infecties aan de urinewegen en het lekken van vocht uit de wond. Maar in de groep mensen die probiotica gebruikten kwam ook vaker bloedvergiftiging voor. Ook hier bleek probiotica niet altijd veilig te zijn bij een verminderde weerstand.

Er zijn ook verschillende grote onderzoeken gedaan naar wat probiotica supplementen doen bij volwassenen met kanker die last hadden van diarree. Bij sommige mensen nam de ernst en de frequentie van diarree af door de probiotica, maar bij andere mensen gebeurde er niks. Een groep van experts geeft aan dat probiotica mogelijk nuttig kunnen zijn voor volwassenen die kanker hebben aan hun maag of darmen en geopereerd moeten worden.

Voorzichtigheid blijft wel nodig omdat probiotica supplementen niet bij alle volwassenen met kanker lijken te helpen. Er is ook meer onderzoek nodig naar de veiligheid van deze supplementen.
Ons advies
Wij raden probiotica af tijdens de behandeling van kanker bij kinderen. Het gebruik van probiotica bij kinderen met kanker is nog niet voldoende onderzocht, maar uit onderzoek bij volwassenen met kanker blijken probiotica niet altijd veilig te zijn tijdens behandeling.
Bronnen
1. Markowiak, P., & Śliżewska, K. (2017). Effects of probiotics, prebiotics, and synbiotics on human health. Nutrients, 9(9), 1021.
2. Bai, J., Behera, M., & Bruner, D. W. (2018). The gut microbiome, symptoms, and targeted interventions in children with cancer: a systematic review. Supportive Care in Cancer, 26(2), 427-439.
3. Bossi, P., Antonuzzo, A., Cherny, N. I., Rosengarten, O., Pernot, S., Trippa, F., ... & Ripamonti, C. I. (2018). Diarrhoea in adult cancer patients: ESMO Clinical Practice Guidelines. Annals of Oncology.
4. Hassan, H., Rompola, M., Glaser, A. W., Kinsey, S. E., & Phillips, R. S. (2018). Systematic review and meta-analysis investigating the efficacy and safety of probiotics in people with cancer. Supportive Care in Cancer, 26(8), 2503-2509.
5. Wardill, H. R., Van Sebille, Y. Z., Ciorba, M. A., & Bowen, J. M. (2018). Prophylactic probiotics for cancer therapy-induced diarrhoea: a meta-analysis. Current opinion in supportive and palliative care, 12(2), 187-197.
6. Redman, M., E. Ward and R. Phillips (2014). "The efficacy and safety of probiotics in people with cancer: a systematic review." Annals of Oncology: mdu106.
7. Hendler, R., & Zhang, Y. (2018). Probiotics in the treatment of colorectal cancer. Medicines, 5(3), 101.
8. Lobo, D. N., Gianotti, L., Adiamah, A., Barazzoni, R., Deutz, N. E., Dhatariya, K., ... & Weimann, A. (2020). Perioperative nutrition: Recommendations from the ESPEN expert group. Clinical Nutrition.
We adviseren om geen extra creatine te geven aan je kind met kanker. Er is te weinig onderzoek naar gedaan. We weten daarom nog niet wat creatine precies doet en of het veilig is.
Wat is creatine?
Creatine geeft spieren energie. Sporters gebruiken creatine bij bijvoorbeeld hardlopen en krachttraining. Dit doen ze voor betere prestaties en om sneller te herstellen van hun training. Creatine zou helpen om meer spieren en kracht te krijgen. Ons lichaam maakt zelf creatine en we krijgen creatine ook binnen via onze voeding. Creatine is ook verkrijgbaar als supplement. Je vindt het in de vorm van een capsule of poeder. Het heet dan creatine monohydraat.
Creatine bij kinderen met kanker
Er is nog weinig onderzoek gedaan naar creatine bij kinderen met kanker. Er wordt weleens gedacht dat creatine kinderen kan helpen met spiermassa en spierkracht. Maar het is nog niet bekend uit onderzoek of dat echt zo is en of creatine veilig is voor kinderen met kanker. Er is meer onderzoek nodig.
Wat blijkt uit onderzoek?
Creatine bij kanker
Kanker en de behandeling ervan kunnen invloed hebben op je spieren. De spieren kunnen afnemen in massa en kracht. Hierdoor voel je je moe en zwak. Beweging en voeding helpen om de spieren te behouden.
Bij gezonde mensen kan creatine helpen om de hoeveelheid spieren en spierkracht te vergroten. Maar er is weinig onderzoek gedaan naar creatine bij kanker. Dat is ook zo bij kinderen met kanker. We weten nog niet of creatine bij kanker helpt spierkracht te behouden of meer spieren op te bouwen. Meer onderzoek is nodig.
Creatine tijdens behandeling met chemotherapie
Er is één onderzoek bekend over creatine bij kinderen. Het gaat om kinderen met Acute Lymfatische Leukemie die behandeld zijn met chemotherapie en corticosteroïden. Dit onderzoek werd gedaan met een hele kleine groep van 9 kinderen. Daarom kunnen we hier nog geen conclusies uit trekken.
Ons advies
Geef geen extra creatine aan je kind met kanker.
Bespreek het slikken van supplementen altijd met de behandeld arts of diëtist van je kind.
Bronnen:
1. Voedingscentrum (2023). Creatine. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/creatine.aspx
2. Allesoversport (2023). Factsheet Creatine. https://auteurs.allesoversport.nl/wp-content/uploads/2022/10/Topsport-Topics_Factsheet-Creatine.pdf
3. Fairman, C. M., Kendall, K. L., Hart, N. H., Taaffe, D. R., Galvão, D. A., & Newton, R. U. (2018). The potential therapeutic effects of creatine supplementation on body composition and muscle function in cancer. Critical Reviews in Oncology/Hematology. doi:10.1016/j.critrevonc.2018.
4. Jagim, A. R., & Kerksick, C. M. (2021). Creatine supplementation in children and adolescents.Nutrients, 13(2), 664.
5. Bourgeois, J. M., Nagel, K., Pearce, E., Wright, M., Barr, R. D., & Tarnopolsky, M. A. (2008). Creatine monohydrate attenuates body fat accumulation in children with acute lymphoblastic leukemia during maintenance chemotherapy.Pediatric blood & cancer, 51(2), 183-187.
6. Kreider, R.B.; Kalman, D.S.; Antonio, J.; Ziegenfuss, T.N.; Wildman, R.; Collins, R.; Candow, D.G.; Kleiner, S.M.; Almada, A.L.;Lopez, H.L. International Society of Sports Nutrition position stand: Safety and efficacy of creatine supplementation in exercise,sport, and medicine.J. Int. Soc. Sports Nutr.2017,14, 18.
7. Antonio, J., Candow, D. G., Forbes, S. C., Gualano, B., Jagim, A. R., Kreider, R. B., ... & Ziegenfuss, T. N. (2021). Common questions and misconceptions about creatine supplementation: what does the scientific evidence really show?.Journal of the International Society of Sports Nutrition, 18(1), 13.
8. FDA (2020). GRAS notice No. 931 https://www.fda.gov/media/143525/download
9. Zhang, L., & Bu, P. (2022). The two sides of creatine in cancer. Trends in Cell Biology, 32(5), 380-390

Drink en sondevoeding

Sondevoeding is vloeibare voeding. Het wordt via een slangetje direct in de maag of in de darmen gegeven. Sondevoeding bevat alle voedingsstoffen zoals vitaminen en mineralen die je kind dagelijks nodig heeft. Sondevoeding kan het gewone eten deels of helemaal vervangen.
Veel gestelde vragen over sondevoeding lees je hier.
Waarom sondevoeding?
Soms kan een kind door ziekte of de behandeling niet goed eten. Je kind kan zich bijvoorbeeld erg ziek of misselijk voelen. Soms mag je kind tijdelijk niet eten en drinken, bijvoorbeeld als slikken niet veilig is. Als je kind niet goed genoeg eet of drinkt, kan hij/zij last krijgen van klachten zoals vermoeidheid. Door dit soort klachten kan je kind zelfs de behandeling minder goed aan. Ook kan je kind zich minder goed ontwikkelen als hij/zij te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt. Sondevoeding kan dan helpen. Het is lastig als je kind sondevoeding nodig heeft. Maar sondevoeding kan ook een opluchting zijn. De druk van het moeten eten is er dan even af. Soms krijgt een kind een sonde (slangetje) alleen voor medicijnen, en niet voor sondevoeding.
Verschillende soorten sondes
Je kind kan op verschillende manieren sondevoeding krijgen:
- Bij een neusmaagsonde gaat er een slangetje via de neus, de keel en de slokdarm naar de maag. Deze sonde wordt elke zes weken verwisseld. Het wordt vaak gekozen als de sondevoeding voor een kortere tijd nodig is.
- Soms is het beter dat de sondevoeding meteen in de darmen terechtkomt. Dan gaat het slangetje via de neus, de keel, de slokdarm en de maag naar de darmen. Deze sonde wordt ook wel een neusdarmsonde genoemd. Ook deze sonde wordt elke zes weken verwisseld.
- Bij een PEG-sonde wordt er een slangetje direct via de buitenkant van de buik op de maag aangesloten. Dit gebeurt met een kleine operatie. Deze sonde is handig als je kind langere tijd sondevoeding nodig heeft.
Porties of continue
De sondevoeding kan een aantal keren per dag met een spuit door de sonde worden gegeven. Dit heet portietoediening. Ook kan je kind porties krijgen via een pomp gedurende bijvoorbeeld een uur. Daarnaast bestaat zogenoemde continue toediening. Hierbij krijgt je kind sondevoeding bijvoorbeeld de hele dag en/of nacht. Een combinatie van portietoediening en continue toediening is ook mogelijk.
Soorten sondevoeding
Er zijn veel soorten sondevoeding. Er is kant-en-klare sondevoeding maar ook sondevoeding in poedervorm die je moet aanmaken. De diëtist adviseert welke soort voor jouw kind het beste is. Dit is afhankelijk van de leeftijd, het gewicht en de behoefte van je kind. Omdat de voeding niet langs de mond gaat, zal je kind weinig van de voeding proeven. Er zijn daarom geen smaakjes voor sondevoeding.
Het bewaren van sondevoeding
Kant-en-klare flessen of pakken sondevoeding die nog niet geopend zijn, kun je het beste op een koele en donkere plek in huis bewaren. Geopende flessen of pakken bewaar je in de koelkast. Deze zijn 24 uur houdbaar. Sondevoeding op basis van poeder is maximaal 24 uur houdbaar in de koelkast. Laat deze sondevoeding niet langer dan 8 uur buiten de koelkast staan. Voor alle soorten sondevoeding geldt: let er goed op dat het niet over datum is.
Het verzorgen van de sonde
De sonde kan verstopt raken. Spoel de sonde in totaal 4-6 keer per dag door om verstopping van de sonde te voorkomen. Doe dit voor- en nadat je sondevoeding en medicijnen geeft. Het spoelen doe je met 3-5 ml lauw water. Gebruik hier altijd een spuit van 10ml voor. Vervang de sondevoedingsslang die tussen de sonde en de pomp zit om de 24 uur.
Mondverzorging bij sondevoeding
Als je kind sondevoeding krijgt, is het extra belangrijk om zijn of haar mond en tanden goed te verzorgen. Zo voorkom je ontstekingen en een droge mond. Waar moet je op letten? Minimaal twee keer per dag de tanden poetsen. Drie keer per dag de mond spoelen met water of drie keer per dag wat eten of drinken. Soms geldt voor jouw kind wat anders. Dit zal de kinderverpleegkundige aangeven. Ook kan je kind op (suikervrije) kauwgum kauwen. Dit helpt om meer speeksel aan te maken. Gebruik lippenbalsem of vaseline op de lippen om scheurtjes te voorkomen.
Sondevoeding thuis
Sondevoeding start bijna altijd in het ziekenhuis. Dit kan tijdens een (dag)opname of op de polikliniek zijn. Na ontslag uit het ziekenhuis kan je kind thuis sondevoeding blijven krijgen. De diëtist regelt dit voor thuis met een speciaal bedrijf. Dit bedrijf regelt de vergoeding bij je zorgverzekeraar en levert de voeding en materialen thuis bij je af. De thuiszorg wordt ook ingeschakeld. Zij kunnen de sonde thuis verwisselen of herplaatsen als dit nodig is. Lees ook antwoord op veel gestelde vragen over sondevoeding.
Bronnen
1. ten Have, H. et al (2022). Handboek Voeding bij Kanker. (3eeditie) Utrecht, De Tijdstroom.
Tijdens de behandeling van kinderen met kanker wordt een ‘blended diet’ afgeraden omdat hun weerstand lager is. Bespreek altijd met de arts en diëtist als je een blended diet overweegt voor je kind.
Wat is een blended diet?
Bij een blended diet wordt gewone voeding fijngemalen, met vocht verdund en via een sonde toegediend. Deze voeding kan gebruikt worden als volledige of gedeeltelijke vervanging van kant-en-klare sondevoeding.
Een blended diet is alleen geschikt voor kinderen ouder dan 1 jaar, kinderen die klaar zijn met de behandeling van kanker, kinderen met een sonde die in de maag komt (waarbij de sonde minimaal een diameter van charrière 10 heeft) en kinderen die geen koorts of infecties hebben. Als je kind een sonde heeft die rechtstreeks naar de darmen gaat (“duodenum sonde”), mag een blended diet niet gevolgd worden.
Mogelijke voordelen van een blended diet
- Bepaalde maag- en darmklachten zoals braken, reflux en een moeizame stoelgang (verstopping of diarree) kunnen mogelijk afnemen.
- Blended diet lijkt mogelijk goed te zijn voor het darmmicrobioom, oftewel de bacterien, schimmels en gisten in de darm. Belangrijke functies van het microbioom zijn de bescherming tegen ziektes en de vertering van vezels.
- Je kind kan hetzelfde menu krijgen als de rest van het gezin en bijvoorbeeld helpen bij het uitkiezen en koken van het eten. Zo is je kind meer betrokken bij de maaltijden.
Aandachtspunten bij een blended diet^1,2
- Het is lastiger om aan voldoende voedingsstoffen te komen. Al het eten moet verdund worden met water, (volle) melk, jus, vruchtensap (zonder vruchtvlees), room of bouillon om het door een sonde te kunnen laten gaan. Daardoor neemt het volume van de maaltijd ook toe. Verdeel de voeding over de dag, zodat je kind niet in een keer heel veel binnenkrijgt.
- In tegenstelling tot bij kant-en-klare sondevoeding is het lastiger om exact te weten wat je kind binnenkrijgt aan voedingsstoffen. Laat een diëtist berekenen hoeveel voeding je kind nodig heeft en aan welke eisen het moet voldoen. Vraag altijd naar een diëtist met ervaring met het blended diet.
- De sonde kan verstopt raken als de voeding onvoldoende vloeibaar is.
- Geef de voeding op kamertemperatuur en spuit de voeding niet te snel door. Hiermee voorkom je maag- en darmklachten.
- Zorg voor een hygiënische bereiding van de voeding, hiermee verklein je de kans op infecties. Voor kinderen met een verminderde weerstand is een blended diet niet geschikt.
- Het klaarmaken van de voeding kost meer tijd dan het aanhangen van kant-en-klare sondevoeding.
- De zorgverzekeraar vergoedt deze voeding niet, kant-en-klare sondevoeding wordt wel vergoed.
Wat blijkt uit onderzoek?
Er is weinig goed onderzoek gedaan naar het blended diet, meestal zonder controlegroep^3-6. Uit een klein onderzoek⁴ met 15 kinderen (niet met de diagnose kinderkanker) en hun ouders blijkt dat ze tevreden waren met het blended diet. De kinderen hadden minder last van buikklachten en voelden zich beter. Uit een klein onderzoek⁵ bij 17 chronisch zieke kinderen die 6 maanden het blended diet volgden in plaats van kant-en-klare sondevoeding bleek dat kinderen minder vaak braakten en dat ze minder vaak maagzuurremmers hoefden te slikken. Er was in deze studie geen effect te zien op de stoelgang.
Het is nog onduidelijk of mogelijke risico’s zoals een tekort aan voedingsstoffen, het verstoppen van de sonde en infecties vaker voorkomen bij het blended diet dan bij gewone sondevoeding. Hiervoor is meer onderzoek nodig.
Ons advies
Er is nog onvoldoende onderzoek gedaan naar de voor- en nadelen van het blended diet in vergelijking met kant-en-klare sondevoeding bij kinderen met kanker. Ook is nog onduidelijk of mogelijke risico’s zoals een tekort aan voedingsstoffen, het verstoppen van de sonde en infecties vaker voorkomen bij het blended diet dan bij gewone sondevoeding.
Kant-en-klare sondevoeding heeft de voorkeur, omdat hiervan duidelijk is hoeveel voedingstoffen het bevat, zeker als kinderen maar een korte tijd sondevoeding krijgen. Ook is het risico op infecties bij kant-en-klare sondevoeding kleiner dan bij het blended diet2. Infecties zijn gevaarlijk bij kinderen met kanker.
Daarom wordt het blended diet afgeraden tijdens behandeling van kanker. Na de behandeling kan het blended diet een optie zijn onder goede begeleiding van een diëtist met kennis hiervan.
Bespreek altijd eerst met de arts en diëtist als je je kind (gedeeltelijk) het blended diet wilt laten volgen in plaats van sondevoeding. Begeleiding van een diëtist is noodzakelijk bij het goed uitvoeren van het blended diet.
Meer informatie
Lees meer over het blended diet bij kinderen in deze folder van het Wilhelmina Kinderziekenhuis.
Bronnen
1. The British Dietetic Association (2019) Policy Statement The Use of Blended Diet with Enteral Feeding Tubes
2. Van Boxtel, J., Glas, B., Groenewold, M., Hofsteenge, A., De Jongh-Kampherbeek, L. et al. Standpunt blended diet bij kinderen. NtvD 2020;75(6) 34-37
3. Coad, J., Toft, A., Lapwood, S., Manning, J., Hunter, M. Jenkins, H. et al. Blended Foods for Tube-Fed Children: A Safe and Realistic Option? A Rapid Review of the Evidence'. Archdischild 2017 102 (3), 274-278
4. Philips, G. Patient and carer experience of blended diet via gastrostomy: a qualitative study’ JHumNutrDiet 2018. 32 (3) 391-399.
5. Gallagher, K., Flint, A., Mouzaki, M., Carpenter, A. Haliburton, B., Bannister,L.et al. Blenderized Enteral Nutrition Diet Study: Feasibility, Clinical, and Microbiome Outcomes of Providing Blenderized Feeds through a Gastric Tube in a Medically Complex Pediatric Population J Parenter Enteral Nutr. 2018 42 (6) 1046-1060
6. Armstrong, J., Buchanan, E., Duncan, H., Ross, K. and Gerasimidis K. Armstrong et al. Dietitians' Perceptions and Experience of Blenderised Feeds for Paediatric TubeFeeding'. Archdischild 2017 102 (2), 152-156

Gewichtsveranderingen

Het hangt af van de situatie. Gewichtstoename kan onder andere komen door de behandeling, het anders gaan eten tijdens de behandeling of minder beweging. Soms is begeleiding door een diëtist en/of fysiotherapeut nodig.
Ons advies
Besteed vanaf de start van de behandeling aandacht aan een gezond eetpatroon en voldoende beweging, natuurlijk voor zover dit mogelijk is. Ook na afloop van de behandeling blijft dit belangrijk. Dit kan lastig zijn als je kind moe is of zich niet fit voelt. Een diëtist en/of fysiotherapeut kunnen hierbij helpen. Wil je weten wat je kind nodig heeft tijdens de behandeling? In dit artikel lees je meer over welke voeding je kind met kanker nodig heeft. Maak je je zorgen over het gewicht van je kind? Bespreek dit met de arts.
Gevolgen van gewichtstoename
Kinderen die veel aankomen tijdens de behandeling hebben een grotere kans op overgewicht. Vaak verliezen ze ook spiermassa. Uit onderzoek blijkt dat te veel aankomen en overgewicht tijdens de kankerbehandeling in de kinderjaren kunnen leiden tot (fors) overgewicht als volwassene ¹. Dit vergroot de kans op onder andere diabetes, hart- en vaatziekten en kanker op volwassen leeftijd^1,2.
Wat blijkt uit onderzoek?
Er zijn verschillende factoren die invloed kunnen hebben op gewichtstoename. Zoals:
- Eten en drinken tijdens de behandeling (inhaalgroei)
- Veranderingen in eetgedrag
- Minder bewegen
- Bijwerkingen van behandeling en medicijnen ^3,4.
Eten en drinken tijdens de behandeling (inhaalgroei)
Bij een slechte voedingstoestand of ondervoeding aan het begin van de behandeling kan het nodig zijn voor je kind om aan te komen. Sondevoeding kan hierbij gegeven worden. Kinderen met een slechte voedingstoestand bij de diagnose kunnen snel aankomen in gewicht. Dit wordt ook wel inhaalgroei genoemd. Het is dan belangrijk om te kijken wanneer er gestopt kan worden met de sondevoeding, zodat het kind niet meer aankomt dan nodig⁵.
Verandering in eetgedrag
Tijdens behandeling kunnen kinderen ongezonde voedingsgewoonten ontwikkelen. Ze worden bijvoorbeeld kieskeurig over hun eten en drinken. Of ze gaan eten gebruiken om aandacht te krijgen of om af te leiden⁶. Kinderen eten dan wel genoeg, maar bijvoorbeeld voeding met veel vet en/of veel suiker. Vaak wordt er door kinderen tijdens de behandeling minder zuivel, groente en fruit gegeten en hebben ze een voorkeur voor hartige snacks. Uit onderzoek blijkt dat kinderen met kanker vaak minder gevarieerd eten en daarom mogelijk tekorten krijgen aan bepaalde voedingsstoffen, zoals calcium^6-8.
Minder bewegen
Kinderen kunnen tijdens de behandeling aankomen door te weinig te bewegen^5,6. Door het veel in bed liggen en weinig energie hebben kan het lastig zijn om voldoende in beweging te blijven.
Bijwerkingen van behandeling en medicijnen
Gewichtstoename wordt vooral gezien bij de behandeling van hematologische tumoren (bloed- en lymfeklierkanker) en hersentumoren^1,5 . Bij hematologische tumoren (bloed- en lymfeklierkanker) kan de gewichtstoename te maken hebben met de medicijnen die gebruikt worden^1,5. Door corticosteroïden, zoals prednison en dexamethason, kan de verdeling van vet en vocht in het lichaam van je kind veranderen². Hierdoor kan je kind (tijdelijk) meer vet in het gezicht en rond de romp krijgen.

Ook kunnen kinderen die corticosteroïden krijgen last hebben van een ongeremde eetlust, wat kan bijdragen aan gewichtstoename. Soms lukt het met aanpassingen in de voeding de toename van de vetmassa te beperken². Lees hier meer over voeding bij corticosteroïden.

Bij hersentumoren kan gewichtstoename (met name vetmassa) komen door minder beweging en door veranderingen in hormonen^1,9. Door bestraling van de hersenen of schade na een hersenoperatie kunnen kinderen met kanker minder gevoelig worden voor het hormoon dat een seintje geeft dat ze genoeg gegeten hebben. Hierdoor kunnen kinderen meer gaan eten^1,9.
Bronnen
1. Brinksma, A., Sulkers, E., Kouwenberg, D., Lelieveld, O. T., Boot, A. M., Burgerhof, J. G., & Tissing, W. J. (2022). Changes in body size and body composition in survivors of childhood cancer: seven years follow-up of a prospective cohort study. Clinical Nutrition, 41(12), 2778-2785. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2022.10.021
2. American Cancer Society (2023). Special Nutritional Issues For Children with Cancer. https://www.cancer.org/cancer/survivorship/children-with-cancer/nutrition/when-your-child-is-taking-steroids.html
3. Cohen J, Goddard E, Brierley M-E, Bramley L, Beck E. Poor Diet Quality in Children with Cancer During Treatment. Journal of Pediatric Oncology Nursing. 2021;38(5):313-321. doi:10.1177/10434542211011050
4. Sawicka-Żukowska, M., Łuczyński, W., Dobroch, J., & Krawczuk-Rybak, M. (2020). Factors affecting weight and body composition in childhood cancer survivors—cross-sectional study. ecancermedicalscience, 14.https://doi.org/10.3332%2Fecancer.2020.999
5. Brinksma, A., Roodbol, P. F., Sulkers, E., Kamps, W. A., de Bont, E. S., Boot, A. M., ... & Tissing, W. J. (2015). Changes in nutritional status in childhood cancer patients: a prospective cohort study.Clinical Nutrition, 34(1), 66-73. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2014.01.013
6. Murphy-Alford, A. J., White, M., Lockwood, L., Hallahan, A., & Davies, P. S. W. (2019). Body composition, dietary intake and physical activity of young survivors of childhood cancer. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 38(2), 842–847. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2018.02.020
7. Fleming, C. A. K., Murphy-Alford, A. J., Cohen, J., Fleming, M. R., Wakefield, C. E., & Naumann, F. (2022). Poor diet quality and adverse eating behaviors in young survivors of childhood cancer. Pediatric blood & cancer, 69(1), e29408. https://doi.org/10.1002/pbc.29408
8. Goddard, E., Cohen, J., Bramley, L., Wakefield, C. E., & Beck, E. J. (2019). Dietary intake and diet quality in children receiving treatment for cancer. Nutrition reviews, 77(5), 267–277. https://doi.org/10.1093/nutrit/nuy069
9. Van Schaik, J., van Roessel, I. M., Schouten-van Meeteren, N. A., van Iersel, L., Clement, S. C., Boot, A. M., ... & van Santen, H. M. (2021). High prevalence of weight gain in childhood brain tumor survivors and its association with hypothalamic-pituitary dysfunction. Journal of Clinical Oncology, 39(11), 1264-1273. https://doi.org/10.1200/jco.20.01765
Kanker en de behandeling daarvan vragen veel van het lichaam van je kind. Daarnaast heeft je kind soms geen zin in eten of lukt het om een andere reden niet om goed te eten. Je kind eet dan te weinig, terwijl het lichaam juist veel energie en bouwstoffen, zoals eiwitten, nodig heeft. Daarom is het belangrijk dat je kind voldoende en de juiste producten eet.
In deze lijst zie je welke producten je kind het beste kan eten om voldoende eiwitten en energie binnen te krijgen.
Iedereen heeft zijn eigen eetgewoonten, voorkeuren en smaak. Bekijk welke producten jouw kind lekker vindt om te eten of te drinken. Heeft je kind een bepaald dieet of eet je kind bepaalde producten niet omdat hij of zij er last van heeft? Die producten hoeft je kind nu natuurlijk ook niet te eten.
Ontbijt:
- Volle kwark, volle yoghurt of Griekse yoghurt (met 10% vet) met muesli of cruesli.
- Havermout of Brinta gemaakt met volle melk.
- Smoothie van volle kwark of yoghurt met havermout en fruit.
- Brood, knäckebröd of crackers ruim besmeerd met margarine of roomboter en dik of dubbel belegd.
- Amerikaanse (dikke) pannenkoeken gemaakt met volle melk.
- Wentelteefjes gemaakt met ei en volle melk.
Lunch:
- Brood of crackers ruim besmeerd met margarine of roomboter en dik of dubbel belegd.
- Pannenkoeken of poffertjes bij voorkeur met spek en/of kaas, notenpasta of suiker/stroop.
- Kwark en fruit.
- Maaltijdsoep zoals erwtensoep, soep met balletjes, bonensoep of pindasoep.
- Tosti ham/kaas met saus zoals ketchup of curry.
Beleg:
- Energierijk: Boter en margarine, jam, hagelslag, honing, pasta.
- Energie en eiwitrijk: Kaas (48+), vleeswaren zoals ham en worst, knakworstje, vette vis zoals zalm, makreel en haring, vissalade zoals tonijnsalade, avocado, (gebakken) ei, pindakaas of andere notenspreads, roomkaas met kruiden, kant-en-klare salades, zoals eiersalade en kipkerriesalade.
Drinken:
- Volle melk, chocolademelk, volle drinkyoghurt, vruchtensap.
Warme maaltijd:
- Vlees, vette vis of een vegetarische vleesvervanger met aardappels, rijst, pasta of couscous en groente. In plaats van vlees kun je ook kiezen voor eieren, peulvruchten, tempé of tofu.
  TIP: Geef je kind voor wat extra energie mayonaise of een andere saus bij de aardappels, een scheutje olijfolie door de pasta, rijst of aardappels of een gesmolten plakje kaas over de groente.
- Maaltijdsoepen zoals erwtensoep, soep met balletjes, bonensoep of pindasoep.
  TIP: Voeg voor wat extra energie een scheutje room, crème fraîche of olijfolie toe aan de soep.
Hartige tussendoortjes:
- Blokjes kaas, stukjes worst, plakjes vleeswaren, haring, slaatje, gekookt ei, mueslibol (met margarine of roomboter en/of kaas), cheesedippers, kaasbroodje, worstenbroodje, noten, toastjes met salade of roomkaas
Zoete tussendoortjes:
- Volle kwark, volle yoghurt of Griekse yoghurt met een scheutje limonade
- Vla
- Smoothie van fruit met volle kwart/yoghurt/roomijs
- Cake, muffin, koek, bananenbrood met pindakaas
Als het niet lukt om voldoende te eten, kan drinkvoeding mogelijk helpen om voldoende energie en voedingstoffen binnen te krijgen.

Klik hier voor meer recepten.

Leeftijd	Hoeveelheid eiwit (gram per kilo lichaamsgewicht per dag)
0-2 jaar	2-3
2-13 jaar	1,5-2
13-18 jaar	1,5

Leeftijd	Vocht per dag
zuigeling	110-150 ml/kg
1-3 jaar	1 liter
4-13 jaar	1-1,5 liter
14 jaar	1,5-2 liter

Tijdens de behandeling

Algemene vragen over voeding bij kinderkanker

Kan ik de weerstand van mijn kind met kanker verbeteren?

Welke voeding heeft mijn kind met kanker nodig?

Hoeveel eiwit heeft mijn kind met kanker nodig?

Hoeveel vezels heeft mijn kind met kanker nodig?

Hoeveel moet mijn kind drinken?

Voedingsmiddelen en eetgewoonten

Zijn E-nummers slecht voor mijn kind met kanker?

Mag mijn kind met kanker nog suiker eten?

Heeft het zin om moedermelk te geven aan mijn kind met kanker?

Mag mijn kind vlees eten tijdens de behandeling van kanker?

Mag mijn kind (vette) vis eten tijdens de behandeling van kanker?

Mag mijn kind veganistisch eten tijdens de behandeling van kanker?

Is het beter als mijn kind biologisch eet tijdens de behandeling van kanker?

Vragen?

Supplementen

Moet mijn kind een voedingssupplement slikken tijdens de behandeling van kanker?

Helpen supplementen met glutamine tegen mucositis (ontstoken slijmvliezen) bij kanker?

Mag ik mijn kind probiotica geven tijdens de behandeling van kanker?

Is creatine goed voor de spieren van mijn kind met kanker?

Drink en sondevoeding

Wat is sondevoeding?

Mag ik mijn kind een blended diet geven in plaats van sondevoeding?

Gewichtsveranderingen

Is het erg dat mijn kind aankomt tijdens de behandeling?

Lijst met energie- en eiwitrijke producten